غلامحسين محرمى
246
تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي )
گفت : « اگر بعد از اين اشعارى را كه ما نمىپسنديم ، بسرايى تو را مىكشم » . « 1 » اگرچه شاعران از جان گذشتهاى چون دعبل كمتر به اين خطرها توجه داشتند . دعبل مىگفت : « پنجاه سال است كه چوبه دارم را با خود حمل مىكنم و كسى را نمىيابم كه مرا بر آن آويزان كند » . « 2 » شاعران شيعه تا پايان غيبت صغرى همانطور كه قبلا اشاره رفت ، از همان روزهاى نخست تشكيل سقيفه از ميان شاعران حقيقتگو ، كسانى پيدا شدند كه با زبان تيزشان از مكتب تشيّع دفاع كردند ، در دورهء حكومت امير مومنان و در خلال جنگ جمل و صفين ، افزون بر شاعران اهل عراق كه از پيروان على عليه السّلام بودند ، تعداد زيادى از صحابيان چون عمار ياسر ، خزيمة بن ثابت ، ابو ايوب انصارى ، ابن عباس و . . . در دفاع از حق امير المؤمنين شعر سرودند . در دوران بنى اميه نيز شاعرانى چند وابستگى خود را به خاندان پيامبر حفظ كردند . ولى در زمان بنى اميه نسبت به دوران بنى عباس شاعران كمترى در ميدان بودند ؛ زيرا در دوران بنى اميه خفقان شديدى بر جامعه شيعه حاكم بود ، چنانكه ابو الفرج اصفهانى مىگويد : « شاعران متقدم دوران بنى اميه كمتر در مرثيه امام حسين عليه السّلام شعر گفتهاند » . « 3 » آنگاه كه كميت اسدى هاشميات را سرود ، عبد الله بن معاوية - از فرزندان جعفر طيار - خطاب به بنى هاشم گفت : « اى بنى هاشم ! هنگامىكه مردم از گفتن برترى شما ساكت شدند ، اين كميت دربارهء شما شعر گفته و در مقابل بنى اميه از خونش گذشته است » . همين اشعار نيز سبب گرفتارى كميت شد . « 4 » پيش از او نيز فرزدق به سبب ستايش امام سجاد عليه السّلام گرفتار زندان بنى اميه شده بود . « 5 » در دوران بنى عباس نيز حساسيت بر روى شاعران حقيقتگو ، زياد بود ؛ ولى چون جامعه
--> ( 1 ) . اسد حيدر . الامام الصادق و المذاهب الاربعة ، دار الكتاب العربى ، بيروت ، ط سوم ، 1403 ه ، ج 1 ، ص 452 . ( 2 ) . الشكعة ، دكتر مصطفى . الادب فى موكب الحضارة الاسلامية كتاب الشعرا ، دار الكتاب اللبنانية ، ص 162 و 163 . ( 3 ) . ابو الفرج اصفهانى . مقاتل الطالبيين ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، ص 121 . ( 4 ) . ابو الفرج اصفهانى . الاغانى ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، ج 17 ، ص 1 - 8 . ( 5 ) . قطب الدين راوندى . الخرائج و الجرائح ، مؤسسة الامام المهدى عليه السّلام ، قم ، ط اول ، 1409 ه ، ج 1 ، ص 267 .